“วัวแดง” เป็นสัตว์กีบขนาดใหญ่ที่สวยงามและมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศของป่าเขตร้อนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เดิมทีพบได้ทั่วไปในป่าเต็งรังและป่าผสมผลัดใบของภูมิภาค อย่างไรก็ตามจากแรงกดดันด้านการล่าและการสูญเสียถิ่นอาศัย ทำให้ประชากรวัวแดงทั่วโลกลดลงอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันมีจำนวนประชากรเหลืออยู่ประมาณ 5,000 ตัว และได้รับการจัดสถานะเป็นสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ตามบัญชีแดงขององค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN – International Union for Conservation of Nature) ในพื้นที่ประเทศไทย วัวแดงยังคงพบได้ประมาณ 11% ของพื้นที่คุ้มครองทั่วประเทศ และส่วนใหญ่เป็นประชากรขนาดเล็กที่มีจำนวนไม่ถึง 50 ตัว ในแต่ละพื้นที่ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของชนิดพันธุ์นี้และมีความจำเป็นเร่งด่วนในการฟื้นฟูประชากรในธรรมชาติ
เมื่อวันที่ 12 – 16 มกราคม 2569 ที่ผ่านมา ทีมนักวิจัยของโครงการฟื้นฟูประชากรเสือโคร่งในผืนป่าตะวันตกได้จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ ระยะเวลา 5 วัน สำหรับสัตวแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการสัตว์ป่าจำนวน 30 คน ณ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ จังหวัดกาญจนบุรี โดยศูนย์แห่งนี้เป็นแหล่งเพาะเลี้ยงวัวแดงในกรงเลี้ยงที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย และมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนภารกิจปล่อยวัวแดงคืนสู่ธรรมชาติในหลายพื้นที่ ซึ่งการอบรมครอบคลุมหัวข้อสำคัญ ได้แก่ เทคนิคการจับและเคลื่อนย้ายสัตว์ป่า การเตรียมและใช้ยาสลบสำหรับสัตว์ขนาดใหญ่ การใช้อุปกรณ์สัตวแพทย์และปืนยิงลูกดอกยาสลบ และมาตรการความปลอดภัยสำหรับทั้งเจ้าหน้าที่และสัตว์ป่า ผู้เข้าร่วมการอบรมประกอบด้วยเจ้าหน้าที่จากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช องค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และทีมผู้เชี่ยวชาญของ WWF ประเทศไทย
ในวันที่สามของการอบรม ผู้เข้าร่วมได้ลงมือปฏิบัติจริง โดยร่วมกันวางยาสลบ ติดปลอกคอส่งสัญญาณวิทยุ และเคลื่อนย้ายวัวแดงที่โตเต็มวัยจำนวน 3 ตัว (เพศเมีย 1 ตัว และเพศผู้ 2 ตัว) ไปยังพื้นที่กรงปรับตัวขนาดใหญ่ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ จังหวัดกาญจนบุรี โดยวัวแดงทั้งสามตัวจะถูกเลี้ยงปรับตัวในกรงดังกล่าวเป็นระยะเวลาประมาณ 3 เดือน ก่อนที่จะถูกปล่อยสู่ธรรมชาติอย่างสมบูรณ์ โดยการติดปลอกคอส่งสัญญาณวิทยุจะช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถติดตามความเคลื่อนไหวและประเมินอัตราการรอดชีวิตหลังการปล่อยได้ ทั้งนี้วัวแดงชุดใหม่ดังกล่าวจะเข้าร่วมกับวัวแดง 16 ตัวที่เคยถูกปล่อยสู่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการฟื้นฟูประชากรวัวแดงในพื้นที่ธรรมชาติของประเทศไทย โครงการดังกล่าวได้รับการอนุมัติและคำแนะนำจากคณะกรรมการกำกับดูแลการปฏิบัติต่อสัตว์ป่าจากทีม WWF ประเทศไทยแล้ว
ในปีนี้ WWF ประเทศไทย ร่วมกับมูลนิธิ WWF มีแผนขยายการปล่อยวัวแดงคืนสู่ธรรมชาติไปยังพื้นที่อื่นเพิ่มเติม นอกเหนือจากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ โดยพื้นที่แรกที่ได้รับการคัดเลือก คือ อุทยานแห่งชาติแม่วงก์ โดยอุทยานแห่งนี้เคยเป็นพื้นที่ที่มีวัวแดงอาศัยอยู่จำนวนมาก อย่างไรก็ตามในปี 2562 มีรายงานว่าพบวัวแดงบางส่วนเริ่มอพยพเข้ามาในพื้นที่อุทยานแห่งชาติแม่วงก์จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ซึ่งนับเป็นสัญญาณเชิงบวกต่อการฟื้นตัวของระบบนิเวศในพื้นที่แห่งนี้
โครงการฟื้นฟูวัวแดงเป็นส่วนสำคัญของการฟื้นฟูระบบนิเวศ เนื่องจากวัวแดงเป็นหนึ่งในเหยื่อธรรมชาติหลักของเสือโคร่ง การเพิ่มจำนวนสัตว์กีบในพื้นที่ป่าจึงช่วยฟื้นฟูความสมบูรณ์ของห่วงโซ่อาหาร ด้วยสาเหตุนี้อุทยานแห่งชาติแม่วงก์จึงถูกมองว่าเป็น “ป่าแห่งความหวัง” ไม่เพียงสำหรับวัวแดงเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการฟื้นฟูประชากรเสือโคร่งและสัตว์ป่าอื่นๆ ในผืนป่าตะวันตกของประเทศไทย
